(Ana Sayfa)

FLORA & FAUNA

F.2. Flora

Havzada yöresel olarak bitki formasyonlarını zenginleştiren husus; kuvvetli relief, bakı ve yükselti farklarının doğduğu dikey basamaklanmaya bağlı olarak iklim özelliklerinde meydana gelen değişmelerdir. Nitekim, havzada temelden yüksek olan depresyonlarla (Göle 2000 m, Ardahan 1800-1900 m, Çıldır 2000 m) bu depresyonların çevresindeki yüksek platolar üzerinde (ortalama 2000-2200 m) ve dağlık alanlar (Yalnızçam Dağları 2600-2700 m, Ulgar Dağı 2918 m, Keldağı 3033 m ve diğerleri) arasında iklim ve buna bağlı olarak da bitki topluluklarının dağılışı bakımından farklılıklar ortaya çıkmaktadır .

            Öte yandan, bitki topluluklarının dağılışında yükselti ve bakı faktörlerinin rol oynadığı da göze çarpar. Yıllık yağış  tutarları bakımından havzanın güneyindeki Allahüekber Dağlarının Göle Ovasına bakan kuzey yamaçları ile doğuda kalan Kısır Dağı ve Ulgar Dağının özellikle Posof Havzasına bakan kuzey yamaçları en fazla yağış alan yerlerdir. Buna karşılık, batıdaki Yalnızçam Dağları ile aynı doğrultuda uzanan öteki dağların Kura Nehri havzasına bakan kuzey yamaçlarında yağış tutarlarındaki azalma dikkati çeker. Gerçekten, buradaki yüksek dağların Kura Nehri Havzası için bir yağış duvarı oluşturduğu söylenebilir. Nitekim, Yalnızçam Dağlarının Ardanuç-Şavşat tarafına bakan kuzey yamaçları 2400-2500 m ye kadar sarıçam ve göknar ormanı ile kaplı olduğu halde, Kura Nehri Havzasında kalan güney yamaçları bu örtüden yoksundur.

            İl genelinde relief, yükselti ve iklim özelliklerinde görülen bu farklılıkların etkisi toprak örtüsünde de görülür. Şöyleki, depresyonlarda taban suyunun yüksek olduğu alüvyal ve hidromorfik alüvyal topraklar üzerinde higrofit ve mezofit türler hakim iken, plato yüzeylerinde litosoller, kestanerengi step toprakları ve çernozyomlar üzerinde step türleri, daha yüksek yerlerde furda yapılı, sığ ve asit özellikte yüksek dağ çayır topraklarında subalpin-alpin türler yer almıştır. Şu halde, toprak koşulları havzadaki bitki türlerinin yayılışında ve toplulukların oluşumunda önemli rol oynamıştır.

            Kura Nehri Yukarı Havzasında, özellikle günümüzde nüfus ve hayvan artışına bağlı olarak aşırı otlatma şiddetle devam etmektedir. İklimin sert ve soğuk olması da orman tahriplerine hız kazandırmıştır. Bütün bu nedenlerle, orman alanları daralmış, bitki kompozisyonları bozulmuş, bazı türler ortadan kalkmış, Astragalus (geven), thymus (kekik), Scrophularia (sığırkuyruğu), Agropyron (ayrık) ve Conium (baldıranotu) gibi kozmopolit bitkiler yaygınlaşmış, toprak aşınması da hızlanmış bulunmaktadır.

F.2.1.Habitat ve Toplulukları :

Kura Nehri Yukarı Havzasında bitki topluluklarının yayılışını etkileyen bütün faktörler ve toplulukların tür kompozisyonları göz ününde tutulursa, üç otsu bitki kuşağı ile bir orman alanı ayırt edilebilir. Bunları bulundukları yükselti basamaklarına göre şu şekilde sıralamak mümkündür:

1-      Depresyon alanlarında ortalama 2000-2100 ’ye kadar çıkan çayır-step bitkileri,

2-      2100-2600/2700 m arasında kalan yüksek yayla stepleri(andropojen step),

3-      2600/2700 m’nin üstünde kalan alanların yüksek dağ-çayır (subalpin-alpin) bitkileri,

4-      1800-2500/2600 m arasında kalan orman alanları.

Çayır-step bitkileri ve yayala step bitkileri F.1.4 başlığı altında incelenmiştir. Diğer toplulukların ayrı ayrı yayılış alanı, tür kompozisyonu ve yetişme ortamının özellikleri aşağıda açıklandığı gibidir:

Yüksek dağ-çayır (subalpin-alpin) bitkileri:

            Yüksek yayla stepleri kuşağı üzerinde, ortalama 2600/2700 m’den sonra yüksek alanlarda yine ot topluluğu olan yüksek dağ-çayır (subalpin-alpin) bitkileri yer alır. Kar örtüsünün geç kalktığı, fakat yaz devresinde (özellikle temmuz, ağustos ayları) ısınmanın fazla olduğu bu yerlerde dağ-çayır bitkileri haziran sonunda yeşillenmeye ve çiçeklenmeye başlar. Bundan sonra çabuk olgunlaşan türler, en geç eylül ayı sonunda vejetasyon devresini tamamlar. Zaten ekim-kasım aylarında başlayan kar yağışları ile burada subalpin-alpin kuşağının her yanı kısa zamanda örtülür.

            Kura Nehri Yukarı Havzasının 2600/2700 m’nin üstünde kalan belirli yerlerinden toplanan bitki örnekleri arasında, kozmopolit türler hariç, subalpin ve alpin türlerinin hakim olduğu görülür. Örneğin, Yalnızçam dağları üzerinde 2600 m yükseklikteki Bülbülan Yaylası ve Çadır (Kordevan) Dağı yamaçlarından alınan bitki örnekleri arasında subalpin ya da alpin kuşağı karakterize eden Acanthus diascorides (ayıppençesi), Aster alpinus (yıldız çiçeği), Festuca varia (koyun yumağı), Helichrysum plicatum, Myosotis lithospermifolia, Subbaldia parviflora gibi türler saptanmıştır.

            Ilgar Dağının (2918 m) batı yamacından geçen Damal-Posof şosesinin üst tarafındaki 2800 m den daha yüksek yerlerden toplanan bitki örnekleri de bu alanın yüksek dağ-çayır kuşağı içinde kaldığını göstermektedir. Burada subalpin-alpin topluluğunun bileşimine giren türlerin bazıları şunlardır : Alchemilla caucasica, Anthemis cretia, Draba bruinfolia, Festuca varia, Gentiana verna, Minuartia anatolica, Myosotis lithospremmifolia, Sibbaldia parviflora.

            Yukarıda örnek olarak verilen alanlar dışında, Kısır Dağı, Eğrikar Dağı, Cindağı, Keldağı, İnek Tepe gibi dağlık kütlelerin 2600 m’nin üstünde kalan yerlerinde de subalpin-alpin türler yaygın durumdadır. 

F.2.2. Türler ve Populasyonları :

Türlerin Türkçe isimleri bitki listeleri içinde verilmiş olup, “Türkçe Bitki Adları Sözlüğü” Prof. Dr. Turhan BAYTOP, Türk Dil Kurumu Yayınına göre değerlendirilmiştir.Ancak bazı türlerin Türkçe isim veya yöresel ismine rastlanılmamaktadır. Bu nedenle bitki türleri binominal yazım kurallarına göre bilim dili olan Latince olarak değerlendirilmektedir.

Ardahan İlinde araştırmacıların tespit ettiği ve ilgili literatürlerde geçen yaklaşık 1500 kadar bitki türüne rastlanmış olup bunlardan önemli bulunanlar aşağıda liste halinde verilmiştir.

DİVİSİO        : SPERMATOPHYTA  (TOHUMLU BİTKİLER)

SUBDİVİSİO            : ANGIOSPERMAE (KAPALI TOHUMLULAR)

CLASSİS       : DICOTYLEDONES (ÇİFT ÇENEKLİLER)

* Endemizm